Deneyiminizi arttırmak için sitemizde çerezleri kullanıyoruz. Devam ederek Gizlilik ve Çerez Politikamızı kabul etmektesiniz. Detaylı bilgi için tıklayınız.TAMAM
Salozun Mavalı, Peter Weiss tarafından yazılan; Can Yücel’in o efsanevi, kıvrak Türkçesiyle dilimize kazandırdığı son derece güçlü bir politik hicivdir. Bugün hâlâ bu kadar çarpıcı olmasının nedeni metnin hala “güncel” olması değil; iktidarların maval üretme biçimlerinin değişmemiş olmasıdır.
2017’de Cihangir Atölye Sahnesinde eğitime başlayıp 2020’de mezun olan 10 kişilik çekirdek kadro, CAS felsefesindeki “usta–çırak” ilişkisinin eşitliğe evrilen hâlini sahnede somutlaştırmış.
Kimse rol çalmıyor, kimse parlamıyor.
Ortaya çıkan şey bireysel performans değil, "kolektif oyunculuk" disiplini.
Oyunun en çarpıcı tercihi, dekor yerine kullanılan üç renkli fularlar:
Aşağıdaki Pencere’yi izlerken şunu fark ettim:
Bu oyun, yazılmış bir metnin sahnelenmesi değil.
Bu oyun, yazarlık sürecinin kendisinin sahneye çıkması.
Alis Çalışkan, metne yalnızca bir karakteri değil; yazarken yaşanan tıkanmayı, kendinden şüphe etmeyi, yazının yazarı ele geçirdiği o huzursuz eşiği de taşımış. Bu yüzden sahnede çözülen yalnızca bir “ben” değil; yazanın kontrol iddiası.
Bir noktada şu soru kaçınılmaz oluyor:
Ben mi yazıyorum, yoksa yazdığım şey beni mi yazıyor?
Bu kırılgan alan rejide özellikle korunmuş.
İlyas Özçakır, metni toparlamaya çalışmıyor; boşluklara müdahale etmiyor, anlamı sabitlemiyor. Seyirciye güveniyor. Dağılmaya izin veriyor çünkü bazen hakikat tam da orada beliriyor.
Bütün bu zihinsel süreç sahnede bedene dönüşüyor.
Gül Doğa Selvinin oyunculuğu bir “rol”den çok, yazarlık sancısını taşıma hali.
Kontrol ile çözülme arasındaki ince çizgide duruyor; ne dramatize ediyor ne saklıyor.
Beden, metnin devamı oluyor.
Oyunun etkisi tam da buradan geliyor.
Bu bir anlatı değil; ifşa!
Kendini fazla düzenleyen, üretirken bile güvenli kalmaya çalışan herkes için rahatsız edici ama gerekli bir ayna.
Beni bu ekiple tanıştıran Aykut Altın’a teşekkürler.
Oyunu Tiyatroya Gidiyoruz ekibiyle birlikte izlemek, sahnedeki kırılganlığı kolektif bir farkındalığa dönüştürdü; oyunun bıraktığı sorular salondan taşarak bizimle birlikte düşünmeye devam etti.
Oyun bittikten sonra yazarla ve oyuncuyla tanışmak ve samimiyetleri ile temas etmek tum düşüncelerimi netleştirdi;
Sahnede gördüğümüz bir performans değil; tutarlı bir iç dünya.
Metinle beden arasında mesafe yok.
Kimse “mış gibi” yapmıyor.
Bu oyun izleyiciyi sadece eğlendirmiyor ve rahatlatmıyor.
İzleyiciyi uyanık tutuyor.
Ve geriye şu soruları bırakıyor:
Üretirken kendimi nerede sansürlüyorum?
Kontrolü kaybetmeden sahici olmak mümkün mü?
Yazı beni dönüştürüyorsa, buna ne kadar izin verebilirim?
Eğer bu sorular seni huzursuz etmek yerine canlı tutuyorsa,
eğer pencerenin dışına bakmak artık yetmiyorsa
ve içeriye bakmayı göze alıyorsan…
Bu akşam Aşağıdaki Pencere’yi izledim👏👏👏
Ve bu oyunu anlatmanın en dürüst yolunun, Jung’un arketipleriyle konuşmak olduğunu fark ettim.
Çünkü sahnede olan şey bir hikâye değil; benliğin parçaları arasında geçen sessiz bir müzakere.
Bu oyun seyirciye bakmıyor.
Seyirciyi kendine baktırıyor.
Jungiyen bir okuma ile "Aşağıdaki Pencere"
Persona
Sahnedeki ilk temas, “dışarıya gösterilen ben” ile ilgili. Maskeler, kuklalar, düzenlenmiş sözler…
Şu soru yavaşça beliriyor:
Bu yüz gerçekten bana mı ait, yoksa hayatta kalmak için mi takıyorum?
Gölge
Bastırılan, ertelenen, “şimdi sırası değil” denilen her şey.
Gölge bu oyunda saldırmıyor; ısrar ediyor.
Yok sayıldıkça daha yaratıcı yollarla sahneye çıkıyor.
Seyirci şu soruyla baş başa kalıyor:
Beni en çok rahatsız eden şey, neden bu kadar tanıdık?
İç Çocuk
Absürt gibi görünen anlar, aslında en çıplak yerler.
Kırılganlık, görülme ihtiyacı, “ya biri birden kestik derse?” korkusu…
Oyun burada yumuşamıyor.
Tam tersine soruyor:
Ne zamandır kendimi ciddiye alabilmek için duygularımı küçültüyorum?
Self (Bütünlük)
Bu oyun cevap vermiyor.
Rehberlik etmiyor.
Ama bir alan açıyor.
Bakabilen için şu soruyu bırakıyor:
Ben dediğim şey gerçekten tek parça mı, yoksa susturduklarım yüzünden mi bu kadar gergin?
Neden etkiliyor?
Çünkü bu oyun duyguyu yönetmiyor, farkındalığı tetikliyor.
Yüksek sesle anlatmıyor.
Alt metinle çalışıyor.
Seyirciyi rahatlatmak yerine, bilinçli biçimde uyanık tutuyor.
Bu arketipsel yolculuğun arkasında güçlü bir ekip var:
Metniyle AlisÇalışkan rejisiyle İlyas Özçakır ve sahnedeki bedensel cesaretiyle Gül Doğa Selvi; oyunu anlatılacak bir şey olmaktan çıkarıp yaşanacak bir deneyime dönüştürüyor.
Ve oyun bittiğinde şu sorular seyircinin cebinde kalıyor:
Maskemi nerede ve kimin için takıyorum?
Bastırdığım şey beni mi koruyor, yoksa benden bir şey mi alıyor?
Gölgeyle temas etmeden sahici bir “ben” mümkün mü?
Pencereyi neden hep dışarıya çevirdim?
Eğer bu sorular seni kaçırmıyorsa,
aksine seni çağırıyorsa,
ve “ben” dediğin şeyin sabit olmadığını sezmişsen…
Kutsal, anneliği bir hikâye olarak değil, bir psikolojik alan olarak kuruyor.
İzlerken annelik arketipinin nasıl yüceltildiğini ve bu yüceltmenin kadını nasıl yalnızlaştırdığını düşündüm.
Sevgiyle kaygı, şefkatle tükenmişlik aynı bedende yan yana durduğunda;
annelik bazen masum, bazen de çevresinin bakışıyla canavarlaştırılan bir hâl alabiliyor.
Kötülükten değil; destek görmeyen, regüle olamayan bir insan hâlinden.
Çünkü kaygı, sevginin kanıtı değil;
çoğu zaman tükenmişliğin habercisi.
Bu kaygı, sevginin yan ürünü değil;
sevginin taşıyamadığı yükün sinyali.
Burada ortaya çıkan şey “yetersiz anne” değil.
Anneliği ölçen, tartan, suçlayan çevresel yargılar.
Sevdiği hâlde yaralayabilen,
korumaya çalışırken inciten tam da bu bakış.
Oyunun gücü, anneliği idealize etmemesinde.
“İyi anne” anlatısı yerine şu soruyu bırakıyor:
Bir bebeğin iyiliğini gerçekten kim sağlar?
Ve sevgi, yük paylaşılamadığında neye dönüşür?
Oyunculuklar bu alanı anlatmıyor, yaşatıyor.
Özellikle Seda Türkmen, dağılan bir annenin iç dünyasını sesi, bedeni ve ritmiyle taşıyarak sahnede adeta çözülen bir sinir sistemi izliyormuş hissi yaratıyor.
Neriman Uğur ve Ümmü Putgül ise bu kırılgan alanı dengeliyor; oyunun inandırıcılığını ve psikolojik gerilimini birlikte yükseltiyorlar.
Ve bu sorular, oyun bittikten sonra da insanın içinde çalışmaya devam ediyor.
Anneliği kuşatan yargı ve inanç kalıplarının içinden geçip
annenin değil, yükün nasıl ağırlaştığını gösterdiniz.
@turkmenseda
@nerimanugur_official
@ummu_putgul
Kolay bir yer değildi.
Oraya bakmak da, orada kalmak da.
Siz baktınız, kaldınız ve bizi de oraya çağırdınız.
Bu yüzden hissettiğimiz şey teşekkürden öte;
derin bir saygı🙏
Saloz’un Mavalı / Cihangir Atölye Sahnesi