Derya Şensoy’un hem yazıp hem sahnelediği Diyemedim’in tanıtım metnini okudum, oyunun adını da dikkate alarak hayatında herkesin yaşayıp dile getiremediklerini dile getirdiğini düşünerek gittim. Evet bunu yapıyor, lakin fazlası var.
Oyun Şensoy’un başından geçtiğini söylediği konuların toplaması olarak görülebilir. Anlatıcı olarak geçmişten bugüne gelene kadar dışarıdan nelere maruz kaldığını dile getiriyor.
Şensoy, toplumda birilerinin başkası hakkında yüzüne söylememesi gerekenleri söyleyebildiği, densizliği had olarak görüp kaba düşüncelerini çekinmeden ifade edebildiğini gösteren kişileri sunan bir örnekle giriş yapıyor.
Oyunun kurgusu ve oyuncunun kendini ifade etme biçimi oldukça profesyonel, disiplinle çalıştığına çok ikna oldum. Yine de öyle bir vücut dili ve sahne duruşu var ki, oyuna çok da hazırlanmamış zaten bunu yapmaya hazırmış gibi sunuyor, işte bu izlenim de oyunun samimiyetini ve seyirciyi kucaklamasını sağlıyor.
Zira oyunda anlatılan anılar silsilesi var, eğer bu anlatılanlar seyirciye dokunmazsa ve sadece yazılan bir metnin aktarımı olarak görünürse o zaman hiçbir anlamı yok. Tiyatronun özü de onlarca kelimeden oluşan kağıda yazılmış bir metni sahnede dolu dolu görmek. Oyuncunun ve yönetmenin bunu çok önemsediğini düşünüyorum.
Demek istediğim, Derya Şensoy ben şöyle şöyle bir şeyler yaşadım, bunu bir çıkıp anlatayım deyip direkt sahneye atlamadan önce iyi bir proje yaratmış, bunu gerçek bir tiyatro oyunu olarak görmüş. Bu kısmı detaylı anlatmak istedim, her monolog tek kişilik güzel oyun ortaya çıkarmıyor. Tiyatronun sihri kesinlikle oyuncuda, bu oyun da bunun en güzel örneği.
Sahneye çıktığı andan sonra birkaç dakika içinde, duruşunu ve ifade etme biçimini görüp pür dikkat seyretmeye koyuldum. Sahnede duruşu ve hakimiyeti, etkileyici telaffuzu ile seyirciyi yakalıyor ve gözünü ayırmadan seyretmenizi sağlıyor. Metnin çok kuvvetli olduğunu düşünmüyorum ama Şensoy’un sahne hakimiyeti metnin gücünü artırıyor. Hazırladığı metni iyi bir kıyafet gibi üstüne giymiş taşıyor.
Oyunun içeriğine gelelim. Günümüz Türk toplumunda maalesef sık rastladığımız fütursuzca karşısındakine cümleler kurup, önünü arkasını düşünmeden konuşabilmek sanki çok olağanmış gibi karşılanıyor. Söyleyeceklerini tartma yetisini kaybetmiş bir toplum olduk ve artık bunu eleştirenlerin sayısı da gittikçe azalıyor. Hal böyle olunca, edepsiz ve ayıp davranışların karşısında durup tepki gösterenlere haydi oradan sen de diyebilir hale gelindi. Ben şu oyunun baştan sona yarattığı farkındalığa hayran kaldım, gerçekten şöyle bangır bangır yüksek sesle dört bir yanda insanlara göstermek gerektiğini hissettim. Güzel üslubun zarafetini tekrar görebilsek hepimiz için faydası olacak. Toplumun iyiden iyiye gerilediğini, bunun özellikle tahsilli ve kültürlü olduğunu düşünen insanlara da sirayet ettiğini görmek epey üzücü.
Derya Şensoy’un oyununu politik olmaktan uzak ya da kendi halinde öylesine bir iş yapmış gibi görmek yanlış olacaktır. Oyunun temelinde yatan her şey, yaşanılanların tamamı politik ve insan faktörünün çevresinde dönenlerden oluşuyor. Hayatın bu kadar içinden, anbean hepimizin yaşadığı hatta yaşattıklarını sahnede bir saatlik sürede görmek takdiri hak ediyor. Oyunu basit bir monologdan ibaret görüp kendi içini dökmüş işte diye düşünmek, sığ bir bakış açısıyla yaklaşıp gerçeklerden ve geldiğimiz noktanın hazin görüntüsünden kaçmak olacaktır. Dilerim uzun süre oynar, mümkün olduğu kadar fazla kişiye ulaşır. Kendi adıma dersimi alıp oyundan ayrıldım.
Distopya tarzında sergilenen oyun tür olarak neredeyse komediyi de ekleyebileceğimiz kadar güldürüyor.
Oyunu ikiye bölüp ele alırsak ilk kısımda daha temkinli ne anlatmak istediğini bilen şekilde temposu düşük ilerliyor, ikinci kısımda ise tempoyu artırmakla beraber ivme de artınca seyir zevki yükseliyor.
Oyunun en iyi olduğu kısma gelelim. Benim normalde bir oyunu seyrederken ekseriyetle odağımın dağıldığı ve ufak da olsa koptuğum anlar olur. Fakat bu oyunda hiç yaşamadım desem yeridir. Oyunun alametifarikası kesinlikle buydu, odağı sabit tutmayı sağlıyor. Aynı seviyede seyreden bir sahneleme var lakin bu sıkıcı yapmıyor, metni yazarken iyi işleyip son haline getirmişler. İşlediği konuyu süsleyip ya da uzatıp bayağı hale getirmemişler.
Odağımın dağılmadan konsantre içinde seyredilebilir olmasının diğer sebebinin oyuncu performansları olduğunu söyleyeyim. Oyun öyle şahane oturmuş ki, en az bir yıldır sahneleniyor zannedersiniz. Halbuki henüz birkaç temsil yapmış bir oyundan bahsediyoruz. Oyuncuların bu denli uyumlu hareket etmesi ve sahne hakimiyetleri ne kadar disiplinli olduklarını ve iyi bir prova dönemi geçirdiklerini ispat ediyor.
Oyunun geçtiği ülkede insanlar neredeyse robot gibi yaşamak zorunda. Empati gibi duyguların yasak ve tekdüze bir yaşamın olduğu ülkede, özgürlük ve hür iradenin esamesi okunmadan hayatta kalmak zorundalar. Tüm bu yasaklar ve herkesin tek tip olma zorunluluğu insanı girdabın içine çekiyor. Özellikle ülkede farklı olmanın ne kadar büyük yanlış olduğu vurgulanıyor. Tüm bunlar bende farklılıkların hayatımızda ne kadar çok çeşitlilik getirdiğini gösterdi. Herkesin kendine has özelliğinin olduğu dünyada farklılık kişiyi öne çıkaran en temel özellik. Farklı olmak özelinde bende bir ışık yaktı, kendini farkındalığı yüksek biri olarak görüyorken ne kadar geri kaldığımı hissettim. Evet tiyatronun güzelliği burada devreye giriyor.
Bu meseleyi çok önemsemediğimi fark edip, üstüne düşünmeme vesile oldu. Her konunun belli kurallara sıkışıp, sınırları katı bir şekilde çizip, herkesin söylediğine dikkat edeceğine varana kadar uygulanan yasaklar ve sansürler aslında içinde olduğumuz çemberi gösteriyor. İnsanların fiziksel farklılıklarıyla ötekileştirilmesi göz ardı edilemeyecek, basitçe geçiştirelemeyecek kadar mühim. Her insanın farklılığıyla hayatta var olduğunu ve gökkuşağı gibi farklı renklerle göründüğümüzü bilmeli, bununla yaşamalıyız.
Ayrıca oyunda gördüklerim içinde bulunduğumuz ülke şartlarında çok da uzak ve şaşırtıcı gelmedi. Bu şekilde günümüz toplumunda yaşadığımız durumlarla yüzleşmek içimi burkuyor.
Oyunun son kısmında karakterlerimizden birinin aidiyet meselesi üzerinden kendini ifade etmesi, yerinde ve her şeyiyle doğru saptanmıştı. İnsan yalnız, iletişimden uzak kalmamalı, aile ve sosyal çevresi ile sürekli iletişim halinde olup sığınacağı bir limana sahip olmalı. Bir yerin ötekisi olmak ve dışarıda kalmak maalesef zorunlu göçe maruz kalan her insanın içinde bulunduğu, bugün hala tartışılan önemli bir konu.
Oyun temelinde, ait olma, aile kavramı, farklılıkların güzelliği, empati duygusunun pozitifliği, ikili ilişkilerdeki kuvvetli bağı yeterince gösteriyor. Bunlar üzerinden okuma yapmak bir yana oyun tümüyle berrak bir ifade biçimine sahip, seyirci olarak alabileceğiniz çok fazla unsur var.
Konu akışında çok güzel mesajlar veriyor ve günümüzde yaşadığımız yer yer distopyaya varan hayatımızı böylece gözden geçirmemize sebep oluyor. Muhakkak şans vermeniz gereken su gibi akan bir oyun olmuş. Çiçeği burnunda bu yeni topluluğun ilk oyununa siz de fırsat verip gitmelisiniz.
Diyemedim / Ortaoyuncular