Bireyin içinde bulunduğu koşullara karşı aldığı tavır, uyguladığı bakış açısı ve gerçekliği algılayış biçimi, yaşamını anlamlandırıp yönünü çizmesinde de yardımcı oluyor. Özgür Özdural’ın yazdığı ve Ali Atilla Şendil’in yönettiği “Aslında Kaşık Yok” da İstanbul Devlet Tiyatrosu’nun bu sezonki yeni oyunlarından biri olarak felsefi açıdan son derece merak uyandıran fakat yol boyunca sepetindeki ağırlıkları birer birer düşüren bir görüntü sergiliyor.
•••••
Hollywood’un şaheserlerinden olan The Matrix’i izlemiş olanların aklına kazınmış olan “There is no spoon.” sahnesini akıllara getiren ve gerçeklik ile algı üzerine kurulan felsefi metaforu Tanrı inancı ve ötesiyle bağdaştırarak metnine adapte eden oyun, tekrarlardan ibaret olan akışıyla zeminini inşa ediyor. İçine sıkıştığımız döngüye dair “bakma” ve “görme” arasındaki farkı, konfor alanımızın bir parçası haline getirerek netleştirmeye çalışan oyunun dayanak noktası, ne yazık ki derinleş(e)mediği için sönük kalıyor. Bunda da kanımca karakterlerin kullanılış biçimi rol oynuyor çünkü ele alınan fikrin derinliğini yansıtma konusunda daha hafif bir tonda işleniyor.
•••••
Oyunun Nur Sinem Mete Güler imzalı dekor tasarımı, Devlet Tiyatroları’nın imkanlarının da katkısıyla beyaz tonların hakim olduğu ve zamansızlık ile mekansızlığı harika şekilde yansıtma başarısı gösterirken Akın Yılmaz imzalı ışık tasarımı da hikâyenin aktarımına tam olarak doğru hizmet ediyor. Özellikle son yarım saatlik dilimiyle seyircisini de çözüme kavuşturulan bir bulmacanın içine dahi eden Aslında Kaşık Yok, 80 dakikalık süresini nispeten verimli kullanan bir görünüm sergiliyor.
Direniş ve özgürlüğün sonunda, ayakta tutar hayallere tutunarak ondan cesaret almak.
•••••
Günümüz politik atmosferinde sanatçı olarak varlığını sürdürebilmek, üretimlerini özgürce yapabilmek ve en önemlisi bağımsız bir düşünce yapısına sahip olabilmek, kimi toplumlarda ateşin üzerinde yürümekten farksız. Sanatçının bir sınırının olup olmayacağını tartışmaya açan ve bunu bir Shakespeare komedisinden bir soruşturma atmosferine taşıyan Boğaziçi Gösteri Sanatları Topluluğu (BGST) imzalı “Bahar Noktası Soruşturması”, mizahı kadar dokunduğu noktalarla da şans verilmesi gereken kıymetli bir üretim.
•••••
William Shakespeare’in Bir Yaz Gecesi Rüyası adlı eserinin, Can Yücel imzalı Bahar Noktası çevirisini merkezine alan oyun; reji, metin yazımı ve kurgu adımlarının ekipçe üstlenildiği ve bu ortaklaşa çabanın da meyvelerini verdiği bir yapıya sahip. Aysel Yıldırım, Banu Açıkdeniz, Burcu İsra Kanbakoğlu, Cüneyt Yalaz, Eser Dilsöz, İlker Yasin Keskin, Metin Göksel ve Nevzat Eser’in birden fazla karaktere hayat vererek ortaya koydukları performans, bu ortak üretimin adeta bir simgesi olurken oyunda kurulan iki katmanlı yapı, tertemiz bir şekilde akıp gidiyor. Bir yanda Shakespeare’in âşıkları, perileri ve zanaatkârları yer alırken diğer yanda gözaltına alınmış oyuncular, sorgu tutanakları ve ifadeler, iki farklı temsiliyet sunuyor. Bu noktada oyuncular bir yandan klasik metni oynamayı sürdürürken bir yandan da kendi konumlarını ve sözlerini açıklamak zorunda kalırlar. Temsil ile gerçekliğin iç içe geçtiği oyun, bu yönüyle mekanın da gerçek anlamını yitirdiği bir yanılsama evrenine dönüşüyor. Aydınlık içine karanlık, karamsarlığın içine neşe karışıyor.
•••••
Bahar Noktası Soruşturması, en büyük artısını Can Yücel’in enerjik ve yer yer halk diliyle zenginleşen çevirisinin yanı sıra Shakespeare’in şiirselliğini canlı bir Türkçe ile sahneye taşıması ile cebine koyuyor. Tabii oyun, BGST’nin sahneye taşırken kattığı yorumla birlikte seyircisine cevaplardan ziyade onu şu sorularla baş başa bırakıyor: “Sanatçının üretimi tehdit olarak algılanabilir mi?”, “Sanat eserinde sansür/otosansür kabul edilebilir mi?”, “Sanatın herhangi bir aşamasında özgür düşünceden vazgeçilebilir mi?” ve “Sahne, özgür olmayı kısıtlayabilir mi?” Veli Kahraman’ın dekor tasarımının Ayşenur Arslanoğlu imzalı kostüm tasarımı ve Levent Soy imzalı ışık tasarımı ile değer kazandığı oyun, klasik eserden aldığı mirası doğru şekilde değerlendiren bir tona sahip. Oyunun özellikle “soruşturma” kısmının politik açıdan sivri göndermeleri metni daha özel kılarken bu bölümün ağırlık olarak biraz daha hissedilir ve üzerine daha çok gidilmesini beklerdim. Bu haliyle de kesinlikle izlemeye değer olan oyun, gösterilen emeğin karşılığını sonuna kadar veren bir yapım. Yolu uzun soluklu ve aydınlık olsun.
Aslında Kaşık Yok / İstanbul Devlet Tiyatrosu